Lê Văn Duyệt (1764-1832)

Lê Văn Duyt, t tích nguyên quán B Ð, M Ðc, Qung Ngãi. Ni t là Ông Lê Văn Hiếu thiên cư và vào min thôn dã gn Vàm Trà Lt (sau thuc làng Hoà Khánh, tnh Ðnh Tường). Cha là ông Lê Văn Toi sinh được 4 con trai. Lê Văn Duyt là con trưởng sinh vào năm Giáp Thân (1764) ti Vàm Trà Lt. Sau khi ông Lê Văn Hiếu qua đi, đi gia đình cư trú ti vùng Rch Gm bên rch ông H, nay thuc làng Long Hưng (Ðnh Tường).

 lang_ong1

 

Lăng Tả Quân Lê Văn Duyệt – Ảnh Trần Trọng Uyên, 8/2003

Lúc mi sinh, Lê Văn Duyt b tt n cung (không có b máy sinh dc), thân hình ngn, tính khí thâm trm, dũng mãnh, sc khe khác thường. Ông ít bn bè li không ham hc văn mà ch chung võ. Sut ngày, ngoài vic tp luyn võ ngh, ch lo làm by, làm gi bt chim, đánh cá; đc bit say mê thú nuôi gà nòi.

Khi 14, 15 tui thường than rng: “sinh đi ly lon mà không kéo trng, cm c làm đi tướng đ lưu công danh s sách thì không phi là trai”.

Năm 1780, Lê Vãn Duyt được chúa Nguyn tuyn làm Thái Giám, sau thăng Cai Cơ cai qun hai đi quân thuc ni thành, có công bo v chúa Nguyn trên đường phc quc t Phú Quc qua Xiêm La v Sài Côn cho đến ngày đt Ðng Nai thuc v chúa Nguyn (1789).

Lê Văn Duyt thường theo d chiến trn, cùng các tướng bàn lun vic dng binh, có nhiu ý kiến xác đáng. Nguyn Vương t ý đp lòng. Lê Văn Duyt bèn xin chiêu m binh sĩ theo v cánh T quân, phng mnh ra đánh Quy nhơn có công ti mt trn Úc Sơn được thăng làm thuc ni v úy, thuc đi Thn Sách quân.

Ðu năm t Mão (1795), đem quân cu vin Diên Khánh, đưa đi quân qua sông đánh h đn, Lê Văn Duyt được ci phong V úy Diu Võ, li đi làm Chánh Thng T Ðn ca đo quân Thn Sách trn th Diên Khánh thành.

Ðu năm K Mùi 1799, Lê Văn Duyt đem quân án ng Bình Ðê ngăn vin binh Tây Sơn. Quân ca Thiếu Phó Trn Quang Diu và Tư Ð Võ Văn Dũng khôngtiếp vin được phi lui v Thanh Ho, M Ðc, vì thế thành Qui Nhơn b h. Nguyn Vương cho đi Quy nhơn thành là Bình Ðnh thành.

Tháng Chp năm K Mùi 1799, thành Bình Ðnh b quân Tây Sơn vây cht. Mùa Xuân Canh Thân 1800, Nguyn Vương cùng Lê Văn Duyt đem binh ra cu vin Quy Nhơn, dùng ha công đánh tan thu quân Tây Sơn ti ca Th Ni.

Sau chiến thng Th Ni, Nguyn Vương theo li khuyên ca Lê Văn Duyt y theo kế ca Võ Tánh ra đánh Phú Xuân. Lê Văn Duỵệt và Lê Cht điu khin thy quân tin phong c thng, bt được Phò Mã Tr và hơn 500 tù binh và do ca Thun An thng tiến đến kinh thành Huế. Sáng ngày 3 tháng 5, Tân Du 1801, Vua Cnh Thnh Nguyn Quang Ton ca Tây Sơn ri Phú Xuân chy ra Bc Hà. Vào chiu cùng ngày, chúa Nguyn Phúc Ánh bước lên b sông Hương sau 6 năm lưu lc.

Sau đó, Lê Vãn Duyt được vua đc bit ban thưởng mt chiếc trng trn và c trn đ tăng uy điu khin ba quân cùng Lê Cht, Tng Viết Phước đâ phá quân Tây Sơn, t ca bin M ý tn công bt thn, đi thng quân Tây Sơn tiến và ra Bình Ðnh khc phc được thành này năm 1802.

Lê Văn Duyt được phong tước Qun Công tháng 5 năm Nhâm Tut. Li được thăng Khâm Sai Chưởng T quân dinh Bình Tây Tướng Quân cùng Lê Cht tin phong đánh Bc Hà đến tháng 10 thì thâu phc được thành và đi tên là Bc Thành ri ban sư.

T năm 1803 đến 1808, Lê Văn Duyt 3 ln lãnh s mng dp gic Thượng H’Re, có ln đóng quân ti Trà Khúc.

Năm Gia Long th 11 (1812), Lê Văn Duyt vâng ch vào tun vãng Qung Ngãi, sau đó được vua triu v lãnh chc Tng Trn Gia Ðnh giao tùy nghi gii quyết v Xiêm La và Chân Lp.

Năm 1813, Lê Văn Duyt dn 13.000 quân theo đường bin đưa vua Chân Lp Nc Ông v c đô La Bích, sai quân đp dùm vua Chân Lp kinh thành Nam Vang vng chc đ phòng th. Sau khi an đnh, Lê Văn Duyt lưu Nguyn Văn Thoi thng lĩnh 1.000 quân li giúp vua Chân lp.

Năm 1815, Lê Văn Duyt phng ch v triu lãnh s mng – dp gic Thượng H’Re ln th tư. Sau khi bình đnh ông cho đp trường lũy chy dài sut t huyn Hà Ðông (Tam Kỳ) qua Qung Ngãi đến Bng Sơn (Bình Ðnh). Sau đó cùng L B Thượng Thư Phm Ðăng Hưng đng th C Mng (Di Chiếu ca vua) y cho ông gm coi 5 đo quân cơ thuc đo Thn Sách quân.

Năm Minh Mng nguyên niên (1820), Lê Văn Duyt li phng mng lãnh chc Gia Ðnh Tng Trn dp gic yên Cao Miên. Ly c bo h Cao Miên và đ phòng s xâm ln ca Xiêm La, ông cho sa đp con đường t Sai Gòn lên Gò Du, Tây Ninh cho lc quân d dàng di chuyn đến biên gii Xiêm La; đường bin thì cho đào kinh Vĩnh Tế t Châu đc qua Hà Tiên đ thùy quân đ dàng vn chuyn. D đnh đánh Xiêm la chưa thành thì ông lâm trng bnh phi đem quân tr v Gia Ðnh.

Năm 1824 và 1831, ông đã hai ln dâng s xin t chc nhưng vua Minh Mng không nhn li. Cho đến đêm 30 tháng 7 Nhâm Thìn (1832) ông t trn ti Trn thành hưởng th 69 tui

Là mt người có đi công vi nhà Nguyn nhưng lúc nào ông cũng mt lòng cương trc liêm chính, trung thành đt quyn li đt nước lên trên tt c Ðã có ln ông x t Huỳnh Văn Lý, phó Tng Trn thành Gia Ðnh v ti tham tàn, sách nhiu dân chúng, mc du Lý có con gái là sũng phi ca vua Minh Mng.

Ông cũng là mt nhà ngoi giao tài ba giúp Cao Miên, Ai Lao không b quân Xiêm La thôn tính. Ông cũng được s n phc ca nhng người Anh Cát Li và M đu tiên đt chân đến Vit Nam.

Lăng ca ông đt ti Qun Bình Thnh, Thành ph H Chí Minh và đó là nơi được nhiu người đến hành l hàng năm vào dp đu xuân.

(Theo Non nước Xứ Quảng)

 

Gửi phản hồi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: