Nguyễn Bá Loan (1857 – 1908)

Chí sĩ yêu nước chống Pháp của phong trào Cần vương và phong trào Duy tân, sinh năm 1857, mất năm 1908, là con của đại thần Nguyễn Bá Nghi, người làng Lạc Phố (nay thuộc xã Ðức Nhuận, huyện Mộ Ðức), tục gọi ấm Loan.

Trong cuộc khởi nghĩa Cần vương tháng 7.1885 ở Quảng Ngãi, Nguyễn Bá Loan phụ trách cánh quân ở Mộ Ðức. Khi nghĩa quân đã chiếm được tỉnh thành, ông đi Mộ Ðức tập hợp hương dũng và huấn luyện quân sĩ. Ðược tin Nguyễn Thân phản bội chiếm lại thành Quảng Ngãi, ông liền dẫn quân lên chiếm sơn phòng (nay gần cây số 7, đường Thạch Trụ – Ba Tơ). Nguyễn Thân kéo vào bao vây sơn phòng, ông rút quân về căn cứ dự phòng để bảo toàn lực lượng. Ông hợp quân với Nguyễn Tấn Kỳ rút ra căn cứ Tuyền Tung, sau đó ông lại hợp nhất lực lượng với nghĩa quân Quảng Nam do Nguyễn Duy Hiệu và Nguyễn Hàm lãnh đạo. Tháng 8. 1885, nghĩa quân Nam – Ngãi tấn công Nguyễn Thân ở mạn nam huyện ly Bình Sơn, quân Thân thiệt hại nặng, tướng giặc Nguyễn Thuyên bị giết, Thân phải đốt cầu mà chạy. Thân chạy vào Qui Nhơn xin thêm súng Pháp, dựa vào quân sơn phòng tấn công nghĩa quân. Lực lượng nghĩa quân yếu dần và tan rã.

Nguyễn Bá Loan vào gặp thầy học là Nguyễn Duy Cung và liên lạc với Mai Xuân Thưởng (Mai Xuân Thưởng – lãnh đạo phong trào Cần vương Bình Ðinh) để thống nhất lực lượng chống Pháp. Trở về, ông chia quân làm 3 đội: đội do Ðỗ Ðiệt chỉ huy chiếm giữ núi Tai Mèo (Mộ Ðức) để bao vây sơn phòng, đội do Bùi Ðiền chỉ huy ra La Hà (Tư Nghĩa) để phối hợp đánh ra tỉnh thành, đội do dích thân ông ngược sông Vệ đánh thọc sâu vào quân sơn phòng. Thời điểm tấn công vào tháng 2.1886. Kế hoạch không thành do Nguyễn Thân bất ngờ tấn công quân của Ðỗ Ðiệt và tiếp tục phản kích, khiến nghĩa quân ngày càng suy yếu. Nguyễn Bá Loan dẫn quân vào Bình Ðịnh hợp với Mai Xuân Thưởng chiến đấu. Năm 1888, Mai Xuân Thưởng hy sinh, ông cũng biệt tích, mãi đến năm 1905 mới trở lại quê nhà (Trong những năm 1888 – 1905. Nguyễn Bá Loan cùng Tãng Bạt Hổ sống ở khu dinh điền của Nguyễn Thông ở Phan Thiết, sau đó ông vào Ðồng Nai dạy học).

Qua Lê Viết Hòa (quê xã Ðức Chánh, Mộ Ðức. tham gia phong trào Cấn vương. khất thuế), Nguyễn Bá Loan gặp Lê Ðình Cẩn.  Và gia nhập hội Duy tân mới nhóm lên ở Quảng Ngãi. Ông đến làng Tình Phú (nay là Hành Minh, Nghĩa Hành) xây dựng nông trại, dạy chữ quốc ngữ, thực hiện “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”, ủng hộ việc cử người liên hệ với Phan Bội Châu để học tập kinh nghiệm và mua sắm vũ khí chuẩn bị khởi nghĩa. Năm 1907, Lê Ðình Cẩn sa lưới giặc, ông đảm nhiệm vai trò lãnh đạo hội.

Ngày 24.3.1908, nhân dân Bình Sơn kéo vào tỉnh thành đưa đơn xin khất sưu thuế, mở đầu phong trào “cự sưu khất thuế” rầm rộ, Hội Duy tân họp bàn, cử người vào Bình Ðịnh, Phú Yên để phối hợp hành động. Nguyên Bá Loan cùng Phạm Tiên (Sơn Tịnh), Phạm Mỹ (Tư Nghĩa) được cử vào ban lãnh đạo cuộc đấu tranh. Việc bại lộ, ông về trại canh nông Tình Phú để triển khai công việc thì bị tay sai Pháp bắt ngày 7.4.1908.

Sau hơn hai tuần giam cầm, tra tấn, sáng ngày 24.3.1908, thực dân Pháp xử chém ông và một số nhà lãnh đạo phong trào tại bờ xe nước phía đông tỉnh thành. Thi thể của ông được các cộng sự thân tín còn lại như Lê Viết Hòa, Nguyễn Công Phương chuyển về mai táng ở trại canh nông Tình Phú.

(Theo Quảng Ngãi, Ðất nước – Con người – Văn hóa) 

 

Gửi phản hồi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: