Nguyễn Duy Cung (1839 – 1885)

bai-vi-nguyen-duy-ngungChí sĩ yêu nước chống pháp, hiệu Văn Giang, sinh năm 1839, mất năm 1885, người làng Vạn Tượng (nay thuộc xã Nghĩa Dũng, thị xã Quảng Ngãi).

Nguyễn Duy Cung nổi tiếng học giỏi từ thuở nhỏ, đỗ Cử nhân năm 1868. Sau khi đậu Cử nhân, ông ở nhà mở trường dạy học, trở thành nơi gặp gỡ của các trí thức yêu nước bấy giờ như Lê Trung Ðình, Nguyễn Bá Loan… Nguyễn Duy Cung tiếp xúc với Bố chánh Quảng Ngãi Nguyễn Thông và cùng một số sĩ phu yêu nước khác bí mật lập Nghĩa hội để chuẩn bị chống Pháp.

 

Năm 1870, Cử Cung được bổ chức Hành tẩu tại kinh đô nhưng vốn tính cương trực phải trải qua tập sự đến 9 năm. Năm 1879, ông được cử về Quảng Ngãi giữ chức Bang biện Sơn phòng Nghĩa-Ðịnh và đến 1881 thì được thăng Thương biện Sơn phòng. Ông càng có điều kiện giúp Lê Trung Ðình, Nguyên Tự Tân, Nguyễn Bá Loan, Nguyễn Tấn Kỳ… xây dựng lực lượng Nghĩa hội, sẵn sàng đánh Pháp. Cuối năm 1884, ông bí mật cử Lê Trung Ðình và Nguyễn Bá Loan ra kinh đô Huế gặp Tôn Thất Thuyết nhận chỉ thị. Cũng theo đề xuất của ông, Tôn Thất Thuyết điều ông Nguyễn Tạo (người An Ðại, Phổ Hòa, Ðức Phổ) đang làm Tri huyện Ðoan Hùng (Sơn Tây) về làm Tiểu phủ sứ Sơn phòng Nghĩa – Ðịnh, để gấp rút chuẩn bị đánh Pháp. Năm 1885, ông lại được Tôn Thất Thuyết điều vào Bình Ðịnh cũng với mục dích trên. Tại đây ông bí mật liên lạc với một số quan lại văn thân yêu nước, xây dựng lực lượng Nghĩa hội.

Ngày 5.7.1885, kinh thành Huế thất thủ. Ngày 13.7.1885, cuộc khởi nghĩa của Lê Trung Ðình, Nguyễn Tự Tân ở Quảng Ngãi giành được thắng lợi nhưng chỉ sau 4 ngày đã thất bại. Nguyên Duy Cung hội bàn với quan lại ở tỉnh thành Bình Ðịnh tổ chức phòng thủ chống Pháp. Ông thân hành chỉ huy phòng tuyến từ Cầu Gành (An Nhơn) đến núi Chớp Vung (Phù Mỹ) để ngăn chặn giặc Pháp tấn công tỉnh thành từ phía biển, kêu gọi các sĩ phu, văn thân và nhân dân đứng lên chống Pháp. Ðầu tháng 8.1885, giặc Pháp và tay sai đánh chiếm thành Bình Ðịnh. Tuyến phòng thủ bị vỡ, lực lượng chống Pháp phải rút về tỉnh thành. Quân Pháp và tay sai bao vây tỉnh thành. Nguyễn Duy Cung đưa quân về vùng rừng núi An Nhơn (tức An Khê) để bảo toàn lực lượng chống Pháp. Nhưng sau đó, ông quyết định trở về tỉnh thành tổ chức chống Pháp đến cùng. Tổng đốc Bình Ðịnh Lê Bá Thận cho bọn thủ hạ bắt giam Nguyễn Duy Cung và mở cứa thành đón giặc Pháp. Ðịch dụ dỗ Nguyễn Duy Cung đầu hàng hòng tiêu diệt ngọn cờ chống Pháp của văn thân, sĩ phu Bình Ðịnh, nhưng không thể lay chuyển được chí khí của ông. Ông tuẩn tiết ngày 30.6 Ất dậu (12.8.1885) tại thành Bình Ðịnh. Trước khi chết, ông lấy máu mình viết bản Huyết lệ thư bằng chữ Hán trên vạt áo dài trắng ném ra ngoài thành để kêu gọi tiếp tục chống Pháp. Linh cửu của Nguyễn Duy Cung được đưa đón trọng thể về an táng tại quê nhà.

(Theo Quảng Ngãi, Ðất nước – Con người – Văn hóa) 

 

Gửi phản hồi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: