MẮM CÁY

Dù đã hơn 20 năm tha phương cầu thực, mỗi lần về quê nhìn dòng sông, lòng tôi vẫn nao nao một cảm giác buồn buồn khó tả. Hình dáng con cáy, hương vị mắm cáy dường như đã khắc sâu vào ký ức, chiếm một phần kỷ niệm thời thơ ấu của tôi.

Con cáy, còn gọi là mày my, loài sinh vật rất dễ thương nhỏ bằng đầu ngón tay và sậm màu hơn con còng một tí. Cho mãi đến những năm 80, sau khi người ta cải tạo nhánh sông Ngang đắp đường nối liền thôn An Tĩnh xã Đức Thắng và xây dựng bờ tràn qua xóm Trung Giang về Kỳ Tân, An Chuẩn thì An Mô quê tôi mới thực sự mất đi hương vị của mắm cáy.

Tuy cùng họ nhà cua nhưng cáy không tanh, mắm không khẳng như cua đồng. Nếu được làm bởi bàn tay khéo léo, kinh nghiệm thì nước mắm cáy trong và thêm, hương vị đặc trưng, khó có loại mắm nào sánh được.

Ngày ấy, dòng sông An Mô tấp nập vui vẻ, dân các vùng lân cận kéo về bắt don, nhủi hến, cào lịch, kéo tr… thật nhộn nhịp.

Mùa cáy là lúc dòng sông nhiễm mặn, thủy triều lên xuống ngày hai lần để lộ bãi cát trắng dày đặc, hang cáy chạy dài theo bờ sông quanh làng. Lúc cạn nhất dòng sông chỉ còn là con lạch nhỏ chừng năm bảy bước chân. Ban ngày cáy chỉ lởn vởn quanh hang, về đêm chúng kéo ra mé nước kiếm ăn hay hoạt động nòi giống chi đó. Lợi dụng đặc tính này, người ta có hai cách bắt cáy: Một là chạy đuốc, hai là đặt máng.

Chạy đuốc thì người ta dùng lốp xe hư hay bã mía… bó làm đuốc để soi. Một người soi, hai ba người dùng tay lùa thật nhanh bắt cáy bỏ vào thng. Tất cả tuyệt đối im lặng, không được cười đùa to tiếng.

Đặt máng: Đôi khi thủy triều rút cạn (khoảng một – hai giờ chiều), dùng bẹ chuối làm máng kín hai đầu đặt sát mé nước, cứ hai mét đặt một máng, giữa các máng lấy bẹ chuối chẻ thép rộng ba ngón lay dựng kín không cho cáy đi ra.

Cách đặt máng cũng đòi hỏi sự khéo léo, sao cho mép máng thấp hơn mặt đất một tí để cáy đễ lọt mà không bò lên được. Đồng thời đặt máng phải xong trước lúc chập choạng tối để kịp giở “đi ăn” của chúng.

Thường thường cứ khoảng  15 phút lại thu một bận cho đến khi gần sáng mới dỡ máng. Máng được cất cẩn thận để hôm sau đặt tiếp. Khi đặt lại, chọn những máng hư bỏ đi, thay vào  máng mới, cứ thế đến hết mùa cáy.

Kỹ thuật làm mắm cáy cũng đơn giản như mắm cua đồng. Sau khi rửa sạch đất cát để ráo, đem cáy giã nhuyễn với muối ăn. Cứ ba hoặc bốn bát cáy cho vào một bát muối, có thể cho thêm một ít nước lã, để lẫn xác hay vắt lấy nước cũng được. Mắm làm xong cất kỹ trong lu, chum, khoảng độ vài ba tháng sau dem dùng. Nếu làm mắm chua thì khi giã cho năm sáu bát cáy một bát muối, thêm tỏi, gừng và đường làm phụ gia, để chừng năm bảy ngày ăn là vừa. Mắm chua cũng thơm ngon không kém.

Tôi đã trải qua thời thơ ấu từng soi đuốc, đặt máng, làm mắm thức thâu đêm cả mùa cáy nên hình ảnh con cáy vẫn chưa phai nhòa trong ký ức. Bây giờ mà có một chén mắm cáy đúng độ để ăn với bún tươi hay chấm rau luộc thì ngon tuyệt.

 

Lê Mộng Bảo

 

Gửi phản hồi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: